Een verbouwing aan de Costa Blanca begint bij de buitenmuur

Een huis in Jávea en een huis in Haarlem lossen tegengestelde problemen op. In Haarlem gaat het erom de warmte binnen te houden, een lange winter lang. In Jávea om die buiten te houden, een zomer lang waarin het bitumen op het dak zacht wordt. Komt u hier aan met Noord-Europese reflexen, dan gaat de eerste beslissing mis. Die beslissing bepaalt wat de rest gaat kosten.

Huizen aan deze kust uit de jaren zeventig, tachtig en negentig zijn meestal een skelet van gewapend beton – kolommen, balken, vloerplaten – met holle bakstenen ertussen en een spouw die leeg is gebleven. Dat skelet is het lastige deel. Beton geleidt. Elke kolom, elke vloerrand en elk balkon dat door de gevel naar buiten steekt, is daardoor een rechtstreekse verbinding tussen binnen en buiten. In februari voelt u ze met uw hand: de hoek van een slaapkamer op het noorden is kouder dan de muur ernaast.

Isolatie aan de verkeerde kant

Het goedkope antwoord is een voorzetwand aan de binnenkant. Gipsplaat, minerale wol, geen steiger nodig. Dat werkt niet, om twee redenen.

De eerste is dat de koudebruggen blijven bestaan. Een voorzetwand houdt op bij de vloer- en plafondranden, dus die blijven geleiden en het koude oppervlak verdwijnt achter de gipsplaat, uit het zicht. Het vocht gaat mee. Schimmel op een muur wast u eraf. Schimmel in een holte die u niet ziet, meldt zich via de geur, lang nadat hij begonnen is.

De tweede is de thermische massa. Wat een Spaans huis in augustus draaglijk maakt, is geen isolatie maar gewicht: metselwerk dat er het grootste deel van de dag over doet om door en door warm te worden, zodat de warmte pas laat op de avond binnenkomt – precies wanneer u de ramen open kunt zetten en de hitte er weer uit gooit. Zet u aan de binnenkant gipsplaat, dan valt die massa buiten uw isolatie. De kamer warmt dan op als een caravan.

Isoleren aan de buitenzijde is lastiger, en voor deze huizen het juiste antwoord. De schil gaat er als geheel omheen, het skelet blijft aan de warme kant en de muur droogt naar buiten. Het kost meer, want het blijft niet bij de muur: dagkanten en raamdorpels worden opnieuw opgebouwd en de ramen verhuizen bij voorkeur mee naar het vlak van de isolatie. Uitkragende balkonplaten zijn helemaal niet in te pakken; daar isoleert u de bovenkant en de onderkant en accepteert u het compromis. Een dikkere gevel kan bovendien raken aan de verplichte afstand tot de perceelsgrens en aan de toegestane bebouwde oppervlakte – een vraag voor de architect en de gemeente, zolang het ontwerp nog op papier staat.

Vocht, en daarna zout

Vocht komt uit drie richtingen en maar één daarvan is bekend terrein. De najaarsbuien, de gota fría, leveren in één middag wat een Nederlandse herfst over weken uitsmeert. Een plat dak met te weinig afschot en twee kleine afvoeren voert niet af, het loopt vol. Dan de bodem. Zonder waterkerende laag onder de muur trekt vocht omhoog en duwt het stucwerk eraf. Een waterdichte pleisterlaag eroverheen verplaatst de vochtrand alleen, hij stopt hem niet. En dan de lucht in het huis zelf. In een woning die het halve jaar leegstaat, beweegt geen lucht, de noordmuren blijven koud en schimmel verschijnt in de kledingkasten en achter de hoofdeinden van de bedden.

Zout werkt langzamer. Op zichtafstand van zee tast de lucht elk stuk metaal aan, ook de wapening in de betonnen balkonranden, waar de roest uitzet en de betondekking in platen wegdrukt: betonrot. Verzinkt bevestigingsmateriaal dat landinwaarts prima voldoet, houdt het hier niet. Buiten dus roestvast staal A4, gecoat of geanodiseerd aluminium, en dezelfde discipline bij scharnieren, hekwerkbeslag, de zwembadtechniek en de schroeven van de luiken.

Twee bouwseizoenen

De zomer is geen seizoen voor nat werk of werk buiten. Vanaf juli verschuift de werkdag naar de vroege ochtend en zakt de productie mee met de thermometer. De materialen gedragen zich slechter dan de mensen: stucwerk en dekvloeren verliezen hun water voordat ze uitharden, en vloeibare dakafdichting komt op een dakvlak dat te heet is om op te knielen. Een groot deel van de toeleveranciers sluit in augustus wekenlang, en niet allemaal dezelfde weken, dus één ontbrekend onderdeel legt alles stil wat erachter zit. Sommige gemeenten beperken lawaaierig werk in het hoogseizoen. Zoek dat uit voordat u de planning maakt.

Blijven over: het voorjaar en het najaar, met één vast punt. Het dak en de afvoeren zijn af en getest vóór de najaarsregen, niet terwijl die valt. De zomer is voor binnenwerk, voor timmerwerk uit de werkplaats en voor de beslissingen die toch genomen moeten worden.

Beslissen voordat de muur eruit gaat

Thuis begint een verbouwing met tekeningen en een bestek, en geven de vakmensen een prijs af op een omschreven werk. Hier begint het vaak met een korte offerte, met regels als 'renovatie badkamer' en een bedrag ernaast. Alles wat die offerte niet noemt, wordt op de bouw beslist, door wie er op dat moment staat. Bent u tweeduizend kilometer verderop, dan bent u dat niet.

Het bestek gaat dus voorop, uitgebreider dan thuis nodig lijkt, en klaar voordat er iets wordt gesloopt. Niet omdat de vakmensen instructies nodig hebben – dat hebben ze meestal niet – maar omdat de beslissingen fysiek vóór het werk liggen. Het tegelformaat bepaalt de opbouw van de ondervloer, die opbouw bepaalt het vloerpeil, en het vloerpeil bepaalt de deurhoogtes en de dorpel naar het terras, waar het water binnenkomt. Wandcontactdozen en leidingen worden vóór het stucwerk in de muren gefreesd, dus de keukenopstelling staat vast voordat de sleuvenfrees komt, of u beslist er twee keer over. Elk Rocksure-project wordt op deze manier vastgelegd in een specificatieboek; een uittreksel van vijf pagina's staat op rocksure.es/nl/specificatieboek.

Dan de coördinatie. In Spanje is het gebruikelijker om per vak een eigen partij in te schakelen dan om één aannemer de rest te laten dragen: metselaar, loodgieter, elektricien, timmerman, schilder, elk met een eigen offerte en een eigen agenda. Iemand moet de volgorde bewaken. Wijst u niemand aan, dan bepaalt de volgorde zichzelf: de stukadoor komt en er is niets gefreesd, de tegelzetter komt en de dekvloer is nog niet uitgehard. Een vraag die u staand in de kamer in dertig seconden oplost, kost dagen via e-mail en over een taalgrens heen. Meer toezicht helpt daar niet tegen. Minder openstaande vragen wel. En één persoon op de bouw die binnen een afgesproken kader mag beslissen, met een vaste dag in de week waarop de beslissingen worden opgeschreven.

Dat alles maakt verbouwen hier niet moeilijker dan thuis. Het legt het zwaartepunt aan de voorkant. Het klimaat heeft geduld met een verkeerde beslissing en presenteert de rekening dan in één keer, jaren later, meestal aan iemand anders.